سه‌شنبه 14 دي 1395




عوامل زیان آور روانی

عوامل زیان آور روانی محیط­کار را بطور کلی می­توان به دو دسته تقسیم نمود:
  1. عوامل سازمانی (نظیر: وضعیت استخدامی، تعدیل نیرو، فرهنگ ایمنی ضعیف، نظام پرداخت حقوق)
  2. عوامل شغلی (نظیر: عدم تعادل بین تلاش و پاداش، تبعیض سازمانی، عدم حمایت از سوی همکاران، شیوه مدیریت مافوق، روابط بین­فردی، شرایط محیطی)
 
اثرات بهداشتی عوامل زیان­آور روانی
تحقیقات متعددی ارتباط بین استرس شغلی با تعدادی از بیماری­ها و آسیب­ها را نشان داده­اند. یکی از بیماری­هایی که ارتباط آن با استرس­های شغلی محرض گردیده، مربوط به بیماری­های قلبی عروقی و ریسک­فاکتورهای آن نظیر فشار خون، مصرف سیگار و دیابت است. همچنین استرس­های کاری با اختلالاتی نظیر افسردگی و اضطراب مرتبط شناخته شده­اند. برخی مطالعات بر اثرات سوء استرس­های شغلی بر سیستم ایمنی بدن و دستگاه گوارش و ابتلا به اختلالت اسکلتی-عضلانی اشاره داشته­اند.
 
برای ارزیابی عوامل زیان­آور روانی محیط روش معینی در شرکت­های زیرمجموعه صنعت نفت الزام نشده است. در ادامه فهرستی از روش­های ارزیابی معتبر ارائه شده­اند.
جدول - 22 : روش­های معتبر ارزیابی عوامل زیان­آور روانی محیط­کار
ردیف
عنوان
1
Job Content Questionnaire (JCQ)
2
NIOSH Generic Job Stress Questionnaire
3
Quality of Work Life Questionnaire (NIOSH)
4
Effort-Reward Imbalance (ERI)
5
Copenhagen Psychosocial Questionnaire (COPSOQ)
6
Occupational Stress Index (OSI)
 
در ادامه ابزار ارزیابی استرس شغلی Occupational Stress Index (OSI) معرفی شده است.


پرسشنامه نقش های شغلی اسیپو Occupational Stress Index (OSI) از سه قسمت تشکیل شده است. بخش اول برای ارزیابی استرس شغلی فرد در 6 بعد : 1. بار کاری نقش 2. بی کفایتی نقش 3. دوگانگی نقش 4. محدوده نقش 5. مسئولیت 6. محیط فیزیکی است. ابعاد 6 گانه یاد شده هر کدام به ترتیب توسط 10 عبارت مورد ارزیابی قرار می گیرد. بعد بار کاری نقش وضعیت شخص را نسبت به تقاضاهای محیط کار مورد بررسی قرار می داد. بعد بی کفایتی نقش تناسب میزان مهارت، تحصیلات و ویژگی های آموزشی و تجربی فرد را با نیاز های محیط کار ارزیابی می نمود. بعد دوگانگی نقش آگاهی فرد از اولویت ها، چشم داشت های محیط کار و معیارهای ارزشیابی را ارزیابی می کند. بعد محدوده نقش تضادهایی را که فرد از نظر وجدان کاری و نقشی که از او در محیط کار انتظار می رود مورد ارزیابی قرار داده و بعد مسئولیت احساس مسئولیت فرد از نظر کارایی و رفاه دیگران در محیط کار را می سنجد و بعد محیط فیزیکی شرایط نامساعد فیزیکی محیط کار که فرد در معرض آن قرار دارد را بررسی می کند.
برای هر عبارت 5 گزینه از هرگز ( برابر 1 امتیاز ) تا بیشتر اوقات ( برابر 5 امتیاز ) وجود دارد. عباراتی که با علامت * مشخص شده است به طور معکوس نمره گذاری می شود ( هرگز برابر 5 امتیاز ) تا بیشتر اوقات ( برابر 1 امتیاز ) . بر اساس نمره های بدست آمده فرد در یکی از چهار گروه زیر قرار می گیرد: 1. بدون استرس 2. طبیعی ( استرس کم ) 3. متوسط 4. شدید.
امروزه این پرسشنامه به عنوان یک آزمون معتبر برای اندازه گیری استرس شغلی بکار گرفته می شود. این آزمون در سال 1981 معرفی شده و چندین بار تجدید نظر شده است.
پایایی این آزمون به شیوه آزمون - آزمون مجدد در سطح رضایت بخشی محاسبه شد ( آلفای کرونباخ برابر 0.89 ). برای تعیین اعتبار تکنیکی این پرسشنامه پس از ترجمه از زبان اصلی مجددا به مترجم مستقلی سپرده شد تا به زبان اصلی ترجمه شود. انجام این کار برای مطمئن شدن از انتقال مفاهیم به زبان فارسی بود. اسیپو ابعاد مختلف استرس شغلی را امتیاز بندی نموده است.


پرسش های شماره 5- 6- 11- 12- 14- 15- 16- 17- 18- 19- 21- 22- 24- 25- 27- 28- 29- 30- 34- 35- 37- 38- 39- 40- 44- 50- ستاره دار (*) می­باشند. مقایسه نتایج حاصل از پرسشنامه با جدول زیر، سطح استرس شغلی افراد را در 4 سطح نشان می­دهد.
ابعاد پرسشنامه
زنان
مردان
بار کاری نقش
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
10-17
18-33
34-41
42-50
10-21
22-25
26-43
44-50
بی کفایتی نقش
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
10-15
16-34
35-44
45-50
10-15
16-28
29-35
36-42
دوگانگی نقش
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
10-13
14-25
26-31
32-38
0-14
15-26
27-32
33-39
محدوده نقش
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
10-13
14-29
30-37
38-44
10-14
15-25
26-32
33-39
مسئولیت
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
10-16
17-29
30-36
37-43
10-19
20-23
24-39
40-47
محیط فیزیکی
طبیعی
متوسط
شدید
10-24
25-32
33-40
10-19
20-24
25-30
استرس کلی
بدون استرس
طبیعی
متوسط
شدید
60-107
108-203
204-251
252-300
60-133
134-216
217-258
259-300
  1. Osipow, S.H., & Spokane, A.R. (1987). Manual for Occupational Stress Inventory: Research version. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources


پرسشنامه استرس شغلی

 
امتیاز دهی
 
 

کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران میباشد. استفاده از اطلاعات این سایت با ذکر منبع بلامانع است.
Best View in 1024x768